TAPINAKLAR VE SÜTUNLAR - 4

[ADAM]

Önceki yazımda, sütunun eski çağlardaki fallik gelenek ile yakın ilgisi ve bağlantısının olduğuna değinmiştim. Bu bölümün öncelikli konusu bu olacak.


Kimi araştırmacılar, sütun simgesinin fallik geleneğin kültürden kültüre aktarılması olarak yorumlar. Sütun başlıkları ve bunların üzerinde değişik nedenlerle yer alan ağaç ve meyve motifleri ile diğer farklı nesnelerin, bu geleneğin yansıttığı bir simgesellik içinde değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedirler.

Anadolu, Antik Helen, Roma ve Diyonisos törenlerinde taşınan dev fallus biçimindeki figürler, hele o ünlü Tanrı Priapos’un abartılı mı abartılı cinsel organı, Hindularda günümüzde de geçerli olan Tanrı Şiva’nın cinsel organının simgesi, dev boyutlu Linga’nın dinsel törenler ve tapınaklarda kullanılması, yaratıcılık ve bereket simgeciliğinin tipik örnekleridir.

[Bunlara ilişkin fotoğrafları buraya yerleştirmiyorum. İnternette çok rahat bulabilirsiniz.]

Diklemesine yerleştirilmiş iri taşların içerdiği simgesel ilkenin, ataların ruhlarını temsil etme amacının Afrika’da yaygın bir uygulanış olduğu görülür. O simgesel anlatımın da fallik geleneği yansıttığı araştırmacıların gözünden kaçmamıştır.

Bu gelenekte bir topluluk halinde gerçekleştirilen cinsel içerikli âyinlerin, bunların özellikle Britanya antik folklorik geleneklerinde yer alması da ilginç sayılabilir.

Günümüzdeki Çin’in kuzeydoğusunda, Mançurya bölgesi göreneklerinde kabilelerin büyük ağaç gövdelerini meydanlarında dikme biçiminde sürdürmekte oldukları uygulama, inançlarında yaşamın iki değişik kategori ve evresini simgeler. Bunlar, durağan ve devingen oluşumu anlatmaktadır.

Aynı simgesel anlayışın taşlarla ilgili görüşlere yansımış olduğu hemen tüm kültürlerde görülüyor. Bir başka deyişle, ağaç kullanımı ile ulaşılan simgesel anlatım, aynı anda ya da sonraki bir dönemde diklemesine yerleştirilen taşlarda kendini gösteriyor.

Araştırmacılar, Moğolistan’ın kuzeyindeki Buryat köylerinde, gök taşlarının köyün tam ortasında dikili olduğunu ve geleneksel olarak baharın gelişini kutlamak için üstlerine kurban kanı serpildiğini, böylece hem yağmur yağdırılması hem toprağa bereket getirilmesinin amaçlandığını belirtiyor. Buna benzer bir uygulamanın, Sümerlerdeki Doğurganlık Tanrısı Ninhursag onuruna uygulanan bir çeşit ritüel olduğunu da söyleyebiliriz.

1. yüzyılın Sicilyalı yazarı Diodorus, Arabistan’daki iki ünlü sütundan söz eder. Bunlardan İsis Sütunu olarak bilinenin üstünde şu sözler yer alır: “Ben İsisim. Bu ülkenin kraliçesiyim. Bildiklerim Merkür tarafından öğretilmiştir. Benim koyduğum yasaları kimse değiştiremez. Ben tanrıların arasında en eski tanrı olan Satürn’ün kızıyım. Ben Kral Osiris’in hem karısı hem kardeşiyim. Ben ölümlülere buğday kullanımını ilk öğretenim. Ben Kral Horus’un annesiyim. Bubastis kentii benim onuruma kurulmuştur. Neşelen yeniden Mısır, neşelen beni doğuran Mısır.”



Bunun ötesinde ne anlatabilirim diye düşündüm. Belki çok şey ama öylesine ayrıntıya girmek gerekiyor ki okuyanlar sıkılabilir. İyisi mi bir sonraki bölümde Musevi inançları ve İbrani geleneklerine değineyim. Belki kimileri «Yine mi bu Yahudiler?» oiyecektir ama onu göz ardı etmek olanaksız. Sonra da Hindulara uzanırız.