FOSİL NEDİR ?

[MEDUSA]

Fosiller, evrimin en güçlü kanıtlarıdır. Canlıların geçmiş zaman diliminde yaşadığı çevresel  şartları ve biyolojik özelliklerini gösteren, günümüze kadar korunmuş olan kalıntılardır.

Fosiller, canlının sadece kemik, diş, kabuk vb. sert kalıntılarını değil aynı zamanda bıraktığı izleri de içerir. Fosiller eski çağlarda yaşamış canlılar ile günümüzde var olan canlılar arasındaki benzerlik ve farklılıkları kıyaslamayı sağlar ve canlılarda ne gibi değişmenin olduğunu gösterir.

Fosil oluşumu için özel koşullara gerek vardır. Çünkü bir organizma öldüğünde yumuşak dokular, bakteri ve mantarlar tarafından çürütülür. Sadece kemik ve kabuk gibi sert yapılar korunur. Havasız ortamda ve çok soğuk çevre şartlarında ise organizmanın bütün dokuları korunabilir. Bazen de yüksek oranda mineral içeren su içinde bulunan dokular, ortamın mineral özelliğinden dolayı taşlaşır.

Ayrıca canlıların çamurda bıraktığı izler de uygun çevresel şartlar oluştuğunda taşlaşarak fosil haline gelebilir. Bu sebepten çamur bakımından zengin olan okyanus tabanları ve sığ denizler fosiller bakımından en zengin kaynaklardır. Okyanus tabanında gömülmüş olan bu kalıntılar yeryüzü şekillerinin zamanla değişmesi sonucu tekrar yeryüzüne çıkabilir.

Fosiller, bize hayatın yavaş yavaş ve milyonlarca yıl boyunca nasıl değiştiği gösterir. Bir fosil bulunduğunda çene yapısına bakılarak nasıl beslendiği ; ayak ve omurga yapısına bakılarak nasıl hareket ettiği öğrenilebilir.

Kemik şekilleri ve üzerindeki kas bağlantılarından, hayvanın duruşu belirlenebilir. Tüm bu bilgiler ışığında fosilin ve ona akraba türlerin, geçmişten günümüze nasıl bir değişim geçirdiğini belirleyebilir, soyu tükenen canlıların yok olma sebepleri hakkında fikir sahibi olabiliriz.

Örneğin, fosil kayıtlarına göre yaklaşık 200 milyon yıl önce var olduğu bilinen dinozorların, bir dönem sonra kitlesel olarak ortadan kalktıkları tespit edilmiştir. Bu ortadan kalkışın nedeninin, dünyaya çarpan meteorlar olduğu tahmin edilmektedir.

Fosilleşme, organizmaların mineral çöküntülerin içine gömülerek, zaman içinde mineraller üzerinde kalıplarının çıkması işlemidir. Jeolojik devirlerde deniz, göl ve karalarda yaşamış olan hayvanlar öldükleri zaman yumuşak kısımları çürümüş, sert kısımları olan, kabukları (kavkılar), iskeletler, dişler deniz yahut göl dibinde sedimanlar içine gömülerek orada bazı fiziksel ve kimyasal etkiler altında muhafaza olmuşlardır. İşte organizmaların tortul taşlar içinde rastlanan tüm bu kalıntılarına fosil adı verilir. Çeşitli hayvansal ve bitkisel organizmaların böylece fosil haline gelmesi olayına da Fosilleşme denir.


    .Fosilleşme şu şekillerde olabilir:

    .Canlı organizmanın kömürleşmesi
    .Canlı organizmaların sadece kemiklerinin kalması ya da izlerinin kayaçlar arasında oluşması
    .Buz kütleleri içinde canlının hiç bozulmadan kalması
    .Amber, reçine, doğarlar
    .Mermer
    .Aniden havayla kesilmesi ile

Denizde yaşayan organizmaların fosilleşme şansı karasal organizmalara nazaran daha fazladır; çünkü, çökelme ortamında deniz dibine inen kavkılar derhal tortullarla örtülerek çamura gömülür ve havasız kalarak fosilleşirler. Kara hayvanlarında atmosfer etkisinde iskeletler seller ve nehirlerle sürüklenerek dağılırlar. Ancak göl, lagün veya deltalara taşınan, bataklığa saplanan veya buzlar arasında kalan organizmalar bütünüyle fosilleşirler.

Ayrıca bakınız :

http://www.milliyet.com.tr/30-milyon-yillik-fosil-gundem-1939249/

http://www.mta.gov.tr/v2.0/daire-baskanliklari/ttm/index.php?id=paleontoloji

http://web.itu.edu.tr/~maden/muze/fosil12.htm