REGIUS - 3

[ADAM]

REGIUS’UN ÇEVİRİSİ

19. yüzyılın sonlarına doğru İngiltere Birleşik Büyük Locası'nın "Quatuor Coronati" adını taşıyan ünlü araştırma locasında, birçok masonik konu üzerinde olduğu gibi Masonluğun eski el yazması belgeleri üzerinde de ayrıntılı çalışmalar yapılmış. Bu çalışmalarda "Regius"un üzerinde diğer el yazması belgelerden çok daha fazla durulmuş. Önceleri, bu çalışmalar doğrudan asıl yazım üzerinde yapılmış. 1914 yılında Roderick H. Baxter, bu kitabı çağımızda anlaşılabilir bir İngilizceye dönüştürmüş. Baxter, bu dönüştürme çalışmasını yaparken, yalnızca sözcükleri değiştirmiş, yapıtın özgün dizelerinin biçimini olduğu gibi korumuş. Bu dönüştürmede, yapıtın özgün şiirsel ritminin ve dizeler arasındaki kafiyelerin bozulmaması için, yer yer bazı Orta Çağ sözcük ve terimlerini hiç değiştirmeden kullanmış, yanlarında tırnak açarak bunların güncel İngilizcedeki sözlük karşılıklarını vermiş.

İyi ve sıkı bir çalışma… O olmasa, bu kitapçığın kapsamını anlamanın olanağı yok. Ana dili İngilizce olanlar bile anlayamaz.

Güncel İngilizceye dönüştürülmüş olmasına karşın, kimi dizelerin anlamlarının bir türlü tam olarak çıkarılamadığına da değinmek gerek. Anlaşılan, güncel İngilizceye dönüştürülmüş olması, şiirin tümünün anlaşılabilmesini sağlayabilmek bakımından yeterli çözüm değil. Chaucer İngilizcesi de denilen bu Orta Çağ İngilizcesi üzerinde uzman olan araştırıcılar bile, diğer çalışmalarında, böyle durumlarda kesin anlamlandırma ve açıklamalardan kaçınmış, yorum yapmak ve varsayımlar üzerinde durmak zorunda kalmışlardır. Aynı düzeyde uzman iki araştırmacının yorum ve açıklamaları arasında farklar hatta çelişkiler bile görülebilmektedir.

19. yüzyılın ünlü Amerikalı masonik araştırmacılarından Albert G. Mackey'in en önemli yapıtı olarak nitelenen "Encyclopedia of Freemasonry" (Masonluk Ansiklopedisi), yazarının ölümünden sonra da birkaç kez, yapılan eklemelerle birlikte yeniden basılmıştır. Bu yapıtın yakın geçmişimizdeki yeni basımlarında, Regius'un Roderick H. Baxter tarafından yapılmış olan İngilizce dönüştürmesinin bütününe yer verilmiştir.

Regius'un Türkçeye çevrilmesinde karşılaşılan en önemli güçlük, "şiir" oluşundan ileri gelse gerektir. Çünkü çevirinin yapılabilmesi anlamayı gerektirir; bir şiirin kapsamını anlayabilmek ise, düz yazıya oranla çok daha zordur.

Türk Masonluğu’nda böyle bir işi göze alarak girişmiş olan iki kişi var.

İlki Türkiye Yüksek Şûrası’nın Hâkim Büyük Âmiri olarak da görevde bulunmuş olan Sahir Erman. Ancak denildiğine göre Sahir Erman bunun için İtalyancaya yapılmış olan bir çevriyi kullanmış. Dizelerin kafiye ve vezinlerini de önemsemeden, anlamlarını aktarmış.

İkinci çevirmen ise Özgür Masonlar Büyük Locası’nın büyük üstatlığında da bulunmuş, birçok araştırması ve kitabı olan Murat Özgen Ayfer. O ise doğrudan Roderick H. Baxter’in çevirisini, vezin ve kafiyeleri de göz önünde tutarak Türkçeleştirmiş. Bu çevirinin zayıf noktası ise, dizelerin bire bir aynı yerde tutulmayıp, yer yer birtakım kaydırmalar yapılmış olması. Buna karşın sanki öncekinden daha iyi gibi. Üstelik dipnotlarla birtakım açıklamalar da verilmiş ki, işte asıl bunlar metnin çok daha iyi anlaşılabilmesini sağlıyor.

Dolayısıyla benim burada yapacağım iş de bu ikinci çalışmayı size aktarmak olacak. Ayrıca bir açıklama ya da yorum yapmayacağım. Bu aktarımdaki tek değişiklik, burada sayfa düzenlemesi söz konusu olmayacağı için dipnot biçiminde verilmiş açıklamaları her bir dize grubunun hemen altına yerleştirmek olacak.

Murat Özgen Ayfer, çalışmasının sunumunu yaparken şöyle demiş: «Bu çevirinin, şiir biçimine bağlı kalınmış oluşu nedeniyle pek sağlıklı olmadığı söylenebilir. Çevirmenin bir ozan olmadığı da göz önünde tutulmalıdır. Nitekim doğrudan Regius'un aslı için de aynı şey söylenmiştir yani yapılmış olan iş, aslında yetkin olmayan bir şiir düzenlemesinin gene bu konuda yetkin olmayan birisi tarafından Türkçeye çevrilmesidir. Kaldı ki, yapılmış olan çeviri anlam bakımından, dipnotlarda verilmiş olan açıklama ve yorumlar da kapsam bakımından eleştiriye açıktır.»

Madem öyledir, ben de eleştirmek gerektiğini düşündüğümde eleştiririm. Hatta belki kendimce birtakım görüşler de eklerim. Hiç kimsenin buna bir itirazı olacağını sanmıyorum.


İzleyecek bölümde çeviriyi aktarmaya başlayacağım. Ancak bu o kadar uzun ki, birkaç ayrı bölümde vermek gerekecek.