MUSA İLE HAKİKATE DOĞRU(8)-UNUTMAK İNSANA ÖZGÜDÜR

[lucifer]

UNUTMAK İNSANA ÖZGÜDÜR


Hz. Musa’nın Hızır’ı bulmasında balığın kaybolması aranılan noktaya gelinmiş olduğunun bir işareti olacaktı. Ama görüyoruz ki iki denizin kavuşum yerine geldikleri hatta geçtikleri halde bunun farkına varamadılar. Çünkü balığı unuttular veya ayetin ifadesi ile “Balıkları bütünüyle akıllarından çıktı”. Ayet çok çarpıcı bir şekilde insana özgü iki zayıf yönü ortaya koymaktadır: 1) İnsan unutan veya unutmaya eğilimli bir varlıktır; 2) Akıl tek güven kaynağı değildir.


Kur'an bir çok ayetinde insanın unutan bir varlık olduğunu dile getirmekte ve bu davranışı nisyan kavramıyla vermektedir. Varoluş, tekamül, Yaratıcı ile ilişki, bireysel ve toplumsal haklarla ilgili bir çok temel prensip, nisyan (unutma) kavramı ile yakın bir beraberlik içindedir. Rağıb el-Isfahani, nisyanın ya kapasite yetersizliğinden, ya gafletten, yahut da kasttan kaynaklandığını ve sonuçta insanın, hafızasına emanet edilen şeyi bir kenara bıraktığını söylüyor.


Yaratıcı Kudret olan Allah, unutmak gibi bir noksanlıktan uzaktır. Kur'an bu gerçeği şöyle vurgular: “...Rabbim asla yanılmaz ve asla unutmaz” (Tâhâ/ 52); “...Rabbin asla unutkan değildir” (Meryem/ 64). Bunun bir anlamı da insanın, varlık derecesine uygun olarak, unutmaya bulaşacağıdır. Bu illet, Adem babamızın tipik özellikleri arasında sayılacak kadar dikkat çekicidir. “Ve gerçek şu ki, biz Adem’e önceden buyruğumuzu ulaştırmıştık; ne var ki o bunu unuttu; o’nu, yaratılışındaki amaçta azimli ve gayretli bulmadık” (Tâhâ/ 115).


Nisyanın en tehlikelisi insanın kendi Asl'ını unutmasıdır. İnsanın kendi Asl'ını unutması bir anlamda Allah’ı unutması, Allah’ı unutması da kendi zatiyetinin idrakini terketmiş olması, unutmasıdır. Kur’an bunu kendi üslûp güzelliği ve özelliği içinde verirken şu ifadeleri kullanır: “Onlar Allah’ı unuttular, Allah da onları unuttu” (Tevbe/67). Nisyanın karşıtı ve nisyandan kurtulmanın yolu “zikir”dir ki, o da, hatırda tutmak için anmak demektir. Allah’ı unutmamanın yolu Allah’ı zikretmek yani anmaktır.


Kur'an, son peygamber bağlılarını hem unutmanın doğuracağı bozukluklara karşı uyarmak, hem de onların unutma illetinin sonuçlarından ilahi bir rahmetle korunduklarını göstermek üzere, bağlılarına şu duayı önerir: “Ey Rabbimiz! Unutur veya hata edersek, bizi bundan hesaba çekme”

Ayette Hz. Musa ve arkadaşının “balığı” unutmaları, muhtemelen, insanın sık sık bilgi ve hayatın nihai kaynağının Allah olduğu gerçeğini unutmasını ifade eden bir ima da taşımaktadır. Çünkü balık, irfani dilde “mutlak bilgi ve ebedi hayatın” sembolüdür. Demek ki iki denizin kavuşum yeri bir anlamda insana unuttuğu veya ihmal ettiği özüne yeniden dönüşünü hatırlatmakta ve “dirilişin/ Hayy oluşun” başlangıç noktasına işaret etmektedir.