LANDMARKLAR ÜZERİNE - 5

[ADAM]

19. YÜZYILDA LANDMARKLAR

Masonlukta Landmark kavramının önemli ve etkili bir şekilde kullanımı, 1813 yılında İngiltere Birleşik Büyük Locası'nın kurulmasıyla birlikte başlar.

O tarihte “Eskiler” ve “Yeniler” olarak anılan önceki iki büyük locanın birleşmesini kurallara bağlayan protokolde şöyle bir cümle geçer:

«Tüm masonik dünyada, mesleğin eski özgün Landmarklarına, yasalarına ve geleneklerine uygun, saf ve lekesiz tek bir sistem korunacak, yüceltilecek ve uygulanacaktır.»

1819 yılında, İngiltere Birleşik Büyük Locası Büyük Üstadı'nın bir genelgesinde, bir locanın üstadının mesleğin Landmarklarına kesinlikle uyulması koşuluyla, locasında istediği dilde eğitim verebileceği belirtilmiştir. Genelgesinde Büyük Üstat, “Landmark” kavramını, İngiltere Birleşik Büyük' Locası’nca onaylanmış bulunan ritüel ile özdeşleştirmiştir.

İngiltere Birleşik Büyük Locası, ne o zaman ne de daha sonra Landmarklar üzerine bir başka açıklama yapmıştır.

Landmarklar üzerindeki ilk ayrıntılı çalışma, gene dünya çapında ünlü bir masonik tarihçi ve yazar olan George Oliver tarafından yapılmıştır. Oliver, 1846 yılında yayımlanan “Historical Landmarks of Freemasonry” (Masonluğun Tarihsel Landmarkları) adlı kitabında konuyu enine boyuna incelemiş, Masonluğun çok eski tarihlerdeki ezoterik kurumlardan taşınarak süregelmiş olan dinsel, örgütsel ve töresel kuralları ile geleneklerini uzun uzun anlatmıştır. Oliver'in bu yapıtının hem önemli hem de ilginç olan bir yönü, başlığının “Landmarklar” olmasına karşın, kapsamında anlatılanların hangilerinin Masonluğun Landmarkları olduğuna ilişkin hiçbir açıklama yapmamasıdır.

George Oliver, 1850'de yayımlanan “Symbol of Glory” (Şanlılığırı Simgesi) adlı yapıtında şöyle bir soru ortaya atar: «Masonluğun Landmarkları nelerdir ve bunlar neyle ilgilidir?» Bu soruyu gene kendisi yanıtlar ve Landmarkların hiçbir zaman açık seçik bir şekilde tanımlanmamış olduklarını belirtir. Landmarklar üzerinde akademik düzeyde yapılan tartışmalar ve mason kuruluşlarının ya da masonik araştırıcı ve yazarların “Landmarklar Listesi'” düzenlemeye girişmeleri ise bundan sonra başlamıştır.

İlk Landmarklar Listesi, 1856'da Amerika Birleşik Devletleri'nde Minnesota Büyük Locası tarafından yayımlanmıştır. Bunu aynı yıl, masonik araştırıcı ve yazarlardan Robert Morris'in listesi izlemiştir. Ünlü masonik tarihçi ve ansiklopedist Albert G. Mackey de 25 maddelik Landmarklar Listesi'ni 1858'de yayımlamıştır. Mackey'in Landmarkları, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki büyük locaların çoğunca ya olduğu gibi ya da bazı değişikliklerle benimsenmiştir.

Birtakım Landmark Listeleri yayınlanmasına başlanması George Oliver'i de etkilemiş olsa gerek ki, o da 1860'lı yıllardaki bu akıma uymuştur. 1863'te yayımlanan “Freemason's Treasury” (Mason'un Hazinesi) adlı yapıtında Oliver, Masonlukta 52 Landmark bulunduğundan söz eder; bunlardan 40'ının geçerliğinin sürmekte olduğunu, diğerlerinin ise geçerliklerinin pek kesin olmadığını belirtir. Buna karşın Oliver, gene de neyin bir Landmark olduğunu ve neyin olmadığını belirleyebilmek için somut bir kriter bulunmadığını söylemekten de kendini alamamıştır.

1861'de Almanya'da, ünlü masonik yazarlardan J. G. Findel 9 maddelik bir Landmark Listesi düzenlemiştir.

Bu listeleri bazı obediyanslar da yapmıştır: Amerika Birleşik Devletleri'nde 1867'de Connecticut Büyük Locası 19 maddelik, 1872 yılında Nevada Büyük Locası 29 maddelik, 1903 yılında New Jersey Büyük Locası 10 maddelik Landmark listelerini yayımlamışlardır.

1877'de İngiltere'de, Kenneth R. H. Mackenzie'nin yayımladığı masonik ansiklopedide, Mackey'in 25 maddelik Landmarklarına yorumsuz olarak yer verilmesi hiçbir olumsuz tepki görmemiştir.

Bu arada gerek Amerika'daki gerekse Avrupa'daki bazı obediyanslar Masonlukta “Landmark” kavramının kullanılmasına karşı çıkarken, bazıları daha ılımlı bir tutum takınarak bu kavramı benimsemiş, ancak Masonluğun kabul edilebilecek tüm Landmarklarının 1723 tarihli anayasa kapsamındaki “Yükümlülükler”den oluştuğunu savunmuşlardır. Oysa bu anayasa “Landmark” kavramının tanımıyla tam bir uyum göstermemektedir çünkü bu özellikle mason obediyanslarının örgütlenme kurallarına pek az değinmekte ve sonradan benimsenmiş uygulama sistemlerinin hiçbirine ne olumlu ne de olumsuz yanıt verebilmektedir.