Masonluk ve Deizm

[ADAM]

Sayın insan’ın sorusu üzerine belki de bu işi günümüzdeki Masonluğun kuruluş tarihinin az sonrasında oluşturulmuş ilk yasaya götürmek gerekir.

Belki bunu yapmaya da gerek yoktur, kararsız kaldım.

Şöyle diyelim mi: Günümüzdeki Masonluğun ilk anayasasında deist bir anlayış ortaya konmuştur. Böyle bir anlayış 18. yüzyılın ilk çeyreğindeki bir ortam için henüz pek yadırganır bir niteliktedir. Nitekim Masonlukta adından en çok söz edilmiş kişi olan, o günlerin de etkin masonlarından James Anderson, Masonluktaki din ve Tanrı anlayışını (o zamanlar bulunması zorunlu görülüyordu) teist bir yöne çekmeye uğraşmış fakat önceleri bunu başarmamıştır. Ancak sonra, Masonluğa yapılan saldırılar (tarihteki ilk antimasonik girişimler) başka çare bulunamadığı için bu yeni kurumu Anglikan Kilisesi’ne şikayet etme biçimine girince, Kilise de bunu ciddiye alıp Büyük Loca’ya yüklenince; James Anderson bir yandan Masonluğu savunmak için çaba harcarken, diğer yandan da Masonluktaki o inanç konusunu teist bir yöne çekmek için uğraşmış, bu ikinci uğraşısında başarı elde etmiştir.

James Anderson, başarısının yankılarını göremeden ölmüş, ardından İngiltere’deki Masonluk iki ayrı yönde (deist ve teist) ilerlemiş, bir süre sonra da kesin bölünmeye uğramıştır. Bu arada Kıta Avrupası’ndaki Masonluğun tümüyle deist doğrultuda ilerlediğini görürüz. İlerleyen yıllarda deizm de Avrupa Masonluğu için bağlayıcı sayılıp Masonluğun artık gerek hümanist gerek bilimsel gerekse laik doğrultuda ilerleyerek kendini dinden bağımsız kılmaya yönelmesi üzerine Masonlukta arktık kaçırılmaz bir şekilde iki kanadın varlığı belirmiştir.

Bir süre sonra İngiltere’deki (dolayısıyla Britanya’daki) Masonluk siyasi kaygılar ve krallık buyrultusuyla birleştirildiğinde, teist tutum egemen olur. Bu tutum elbette zaman içinde, Büyük Fransız Devrimi gibi kriz dönemlerinin sonra da dünya savaşlarının hemen ertesinde, bunları kendi topraklarında yaşamamayı beceren İngilizlerin masonluğunun üstün çıkışıyla sonuçlanmıştır. Başlangıçta Kıta Avrupası’ndaki Masonluğun doğrultusunda giden ABD Masonluğu da, sonrada İngiliz tarzını benimsemiş, bunu bir politik-ekonomik güç tarzında dayatarak kabul ettirmiştir.

Bütün bunları anlattıktan sonra Sayın insan’ın sorusuna dönelim…

Masonlukta ne bir tanrıya ne de bir dine inanmak gereklidir. Tanrı ve din inançları, tarih boyunca insanları birbirlerine karşı çıkarmış, birbirlerine kırdırmıştır. Bugün de öyle olmayı sürdürmektedir. Masonluğun amacı ise tüm insanların ve tüm toplumların ayırımsız olarak birlik ve beraberliğidir. Din ya da tanrı inancı üzerinde diretildikçe, bu ulu amaca yönelmek zorlaşmaktadır.

Ancak bu masonların dinden ya da tanrı inancından uzaklaşması, hiçbir dine bağlanmamaları, hiçbir şekilde bir tanrı inancına sahip olmamaları anlamına gelmez. Önemli olan herkesin dininin de inancının da kendine olmasıdır. İsteyen bir dine bağlanır, isteyen tanrıya inanır, bir diğeri istemezse inanmaz, bir dine de bağlanmaz. Bütün bunlar insanlar arasında bir ayırım nedeni olmamalıdır. Masonluğun tutumu işte böyledir.

Fakat dünya yüzünde daha bunu bir türlü anlayamamış olan masonların çoğunlukta olduğunu, tanrı inancı hatta belirli bir niteliği olan tanrıyla bağdaşık bir dinsel tutumu Masonluğun şu sözünü ettiğim ulu amacına oranla öncelikli tutan masonlar bulunduğunu yadsıyamayız.

Çok yazdım değil mi?... Burada durayım da tartışmalara olanak vereyim.

[inisiye]

Sn. ADAM, ne de iyi etmişsiniz uzun yazarak. Tarihiyle, sebepleriyle çok güzel açıklamışsınız, çok teşekkür ederim.