MASONLUKTA GÖREVLİLERİN SEÇİMİ -1

[ADAM]

Belki daha önce bir başka başlık altında söylemiştim ama burada yinelemek gereğini duyarım: Masonlukta simgesel derecelerde çalışan büyük loca ya da obediyansın yönetimi demokratik yöntemle seçilen görevlilerce yürütülür. Yüksek derecelerde çalışan örgütlerin otokratik nitelikli bir yönetim tarzı vardır ama onların da kendi içinde yöneticilerinin belirlenmesinde demokratik yöntem geçerlidir yani seçim yapılır. Bir diğer deyişle, mason örgütlerinin yöneticileri herhangi bir dış kurum tarafından saptanmaz ve damdan düşer gibi tepeden inmez.

Gerçi bir ülkede bir büyük locanın büyük üstadının o ülkede çok tanınmış üst düzeyde bir kişi olduğu görülmemiş değildir. Bu da sanki masonik örgütün başına devletin istediği bir kişinin getirilmiş olduğu gibi bir izlenim verebilir. Bu izlenim yanlıştır ama ilgili masonik örgüt, başına öyle yüksek düzeyde bir kişinin gelmesini uygun bulmuş olabilir. Günümüzde pek söz konusu olmasa bile Masonluğun tarihinde bunun örnekleri çok görülmüştür. Bu örnekler, bir ülkenin kralına ya da devlet başkanına kadar bile uzanmıştır.

Bir büyük locanın görevlilerinin seçimi bakımından devlet mason örgütünün iç işlerine karışmaz, karışamaz ama mason örgütü devletin yeğlemelerini göz önünde tutabilir. Bu bakımdan Türk Masonluğu’nun tarihinde pek keyifsiz bir olay da yaşanmıştır. Olay özetle şöyle:

Yıl 1930… O zamanki adıyla Türkiye Büyük Locası’nın genel kurulunda seçim yapılacak. Toplantıyı da o sırada Halk Partisi’nin ileri gelenlerinden Hakkı Şinasi Paşa yönetiyor. Seçimlerden önce bir “aday listesi” dağıttırmış. Buna itiraz edenler olunca da şöyle demiş: «Hükümet mason cemiyetini tanımıyor; Türk Yükseltme Cemiyeti’ni (resmi derneğin o zamanki adı) tanıyor. Biz de ancak bu cemiyet için intihap yapacağız. Halk Partisi bütün cemiyetleri kontrol ettiği gibi bu intihabı da kontrol edecektir. Dağıtılan listeye reylerinizi vereceksiniz. Emr-i âli böyledir; münakaşaya yer yoktur.»

Bundan ötürü epeyce bir patırtı çıkmış. Sonunda iş tatlıya bağlanmış ama burada Hakkı Şinasi Paşa’nın dediği gibi öyle bir “Emr-i âli” falan getirmiş olduğu yok. Bunu kendi kafasından uydurmuş. Türkiye’deki mason örgütünü bir politik parti (o gün için tek parti) ile âdeta özdeşleştirmek istemiş.

Buna benzer olaylar elbette başka ülkelerde de görülmüştür. Örneğin 1812’de İngiltere’de yaklaşık 60 yıldan beri birbiriyle çekişmekte olan iki büyük locanın başına büyük üstat olarak tahtın iki prensi getirilmiştir. Ancak bu işin bir gerekçesi vardır: Bu iki büyük locayı âdeta bir “krallık buyruğu” ile birleştirebilmek. Nitekim ertesi yıl bu emel gerçekleştirilerek İngiltere Birleşik Büyük Locası kurulmuştur. Prenslerden biri de yeni büyük locanın büyük üstadı olmuştur. Üstelik sonradan kral olmuş ve bir yandan krallığı diğer yandan büyük locayı yıllarca yönetmiştir. (4. George) Ancak bu örnekte de asıl tercihi (seçimi) yapan devlet değil, masonlardır.




Bu başlık altında yüksek derecelerin yöneticilerinin seçiminden söz etmeyecek, sadece simgesel derecelerde çalışan büyük locaları konu alacağım. Fakat sözüm çok uzamış olduğu için, asıl konuya izleyecek bölümde geçeceğim.