Uluslararası Masonluk Birliği ve İngiltere Birleşik Büyük Locası - 2

[ADAM]

İsviçre Alpina Büyük Locası’nın ilk girişimi, bir tür iletişim sekreterliği kurmak olmuştu. 1902 yılında kurulan bu organizasyonda görev alanlar, büyük localar arasında bir uyum sağlamak üzere iletişim kurmak için çabalarken büyük bir düş kırıklığı ile karşılaştı.

Bu bağlamda Masonluğun genel tarihinde sözü geçen bir yakınma yazısı var. Bu yazıda büronun ilgilileri, aralarında dostça kardeşlik bağları olması gereken mason kuruluşlarının birbirlerinin gözlerini oymaya çalıştıklarından yakınıyor.

O tarihlerdeki bu olay (?) üzerine şöyle bir yorum yapılabilir sanırım: Zaten İngiltere Birleşik Büyük Locası ve onu izleyen ya da ondan yana çıkan mason kuruluşları ile Kıta Avrupası’ndaki diğer mason örgütleri arasındaki uyuşmazlık, özellikle Fransa Büyük Doğusu’nun (Grand Orient de France) 19. yüzyılın ikinci yarısında benimsediği tutumla iyiden iyiye tırmanışa geçmişti. Artık Masonlukta açık seçik bir şekilde bir yanda “gelenekçi” diğer yanda “özgürlükçü” diyebileceğimiz iki kanat oluşuyordu. (Kimileri bu iki kanadı bir yanda “dogmatik” diğer yanda “laik” olmak üzere de nitelendirmiş. Böyle olunca berikiler kendilerine regüler yani düzenli ötekilere de klandesten yani kötü niyetli demiş.)

Durum böyle olunca; mason kuruluşları arasında kardeşçe ilişkiler sağlamak, Masonluğun evrensel ülküsünün geliştirilmesine çalışmak, dünyanın her yanındaki masonik etkinliklere ilişkin bilgileri toplayıp tüm mason kuruluşlarına duyurmak ve böylece hepsi arasında ayırımısız kardeşçe ilişkileri güçlendirmek gibisinden bir misyon üstlenmiş olan bu organizasyonun başarılı olabilmesi elbatta beklenemezdi.

Bunu bugün, aradan bir yüzyıldan çok zaman geçtiğinde geç mişi irdeleyerek  söyleyebiliyoruz. Buna karşın o tarihlerde bir avuç masonun bu bağlamda göstermiş olduğu cesaret ve taşınmış umut da kutlanmaya değer.

Bu başarısız girişimin ardından, on yıl kadar bir süre sonra Birinci Dünya Savaşı patlar. Bu savaşta Kıta Avrupası’ndaki önde gelen mason örgütlerinin birçoğu darmadağın olur. Aralarında en az zarar göreni Britanya’daki büyük localar ve onların başında da elbette İngiltere Birleşik Büyük Locası gelir. Alpina Büyük Locası da savaştan çok olumsuz etkilenmiş sayılmaz çünkü o ne de olsa bir İsviçre örgütüdür; bir tür dokunulmazlık taşır. (!)

Savaş ertesinde Alpina Büyük Locası düşünüyor, acaba şu işi bir daha deneyemez miyiz diye. Hem bu kez öyle iletişim bürosu falan gibi değil, resmen bir uluslar arası mason örgütü kuralım.



Asıl konumuz zaten o… Ancak ben onu bu yazı dizisinin sonraki bölümüne bırakıyorum şimdilik. Belki bu arada bir katkıda bulunmak isteyenler çıkar.

[Noah]

Sn. ADAM yine muhtesem bir yazi dizisi hazirliyor, bizleri her zamanki gibi bir hayli dusundurecege benziyor.. ellerine saglik..

Konudan sapmayacagimi umit ederek bir soru soracagim. Acaba uluslararasi bir Mason orgutu kurmak dogru bir fikir miydi? Bu sorunun yerinin burasi olup olmadigi tartisilir ama bu soruyu yoneltmekten kendimi alikoyamadim. Benim forumumuzun yakin takipcileri ABD'nde calismakta olan bir Mason oldugumu bilirler. ABD'ndeki ulusal bir Buyuk Loca yapilanmasina da karsi oldugumu belirtmek isterim. Masonluk antik caglardan beri lokal olarak orgutlenen bir kurulus ve bunun bu sekilde gitmesinin taraftariyim. Butun kita Avrupasini tek bir Uluslararasi Masonik teskilata donusturmek bence neredeyse imkansiz ve Masonlugun kurumsal ve toresel yapisina aykiridir. Lokal Buyuk Localarin kendi aralarinda Kardesce munasebetlerinin surdurulmesi taraftariyim. Ancak tabi ki Alpina Buyuk Locasininki cok guzel ve utaopik bir yaklasim. Ayrica cok da iyi niyetli bir deneme.

En icten sevgi ve Saygilarimla..

[ADAM]

Bu konuya bugün devam edeceğim. Öyle uzun boylu bir yazı dizisi değil bu; umarım bugün bir ara son bölümü yazıp bitiririm.

Bu bölüm üzerine ise Sayın Noah'ın değerlendirmeleri üzerine birkaç söz etmek gerek.

Uluslararası nitelikli bir Masonluk örgütünün iyi bir fikir olup olmadığı elbette tartışılır. Bu, biraz da söz konusu örgütün niteliğine bağlıdır. Bu yaptırımcı nitelikli bir örgüt mü, yoksaü sadece iletişimi güçlendirmeye yardyan bir örgüt mü? Nitekim antimasonik cephede ve Masonluğun iyi bilinmediği ortamda bu kurumun bir uluslararası yapısı olduğu sanılır. Tüm locaların tek bir eldten yönetildiği sanılır. Bu bağlamda daha pek çok yanlış sanı var toplumsal katmanlarda.

Bir bakıma ama apayrı bir bakıma yanlış da sayılmaz bu tek elden yönetim. Bildiğim kadarıyla Eski ve Kabul Edilmiş İskoç Riti dıındaki tüm mason ritlerinin bir merkezi otoritesi vardır. EKEİR de tarihçesi bakımından (1786 öncesinde) bir merkezi otoritesi olmak üzere organize edilmiştir. Etienne Morin'in ve Joseph Cerneau'nun eline  birer patent tutuşturulup bu kişiler Amerika'ya gönderilince (önceki varamamıştır ama elindekini vardırmıştır), bunun arkasından ne geleceği hiç düşünülmemiştir. 

EKEİR'nin 1875 tarihli Locan Konvaünı'na gelelim. Aslında bu konvanın toplanmasının gerekçesi bambaşkadır; şimdi oraya girmeyelim. Konvanın yan ürünlerinden biri ise bir konfederasyondur. Daha kurulduğu anda başarısızlığı belli olan bir konfederasyon çünkü bütün süprem konsey ya da yüksek şuralar imzalamamış ki bu anlaşmayı; açıkça karşı çıkmış olanları var. Sonuç, uluslararası ölçekteki bir örgütlenme zaten gerçekleşememiş. Daha sonra ritin bu otortelerinin yer yer bir araya gelip, görüşme nitelikli toplantılar yaptıklarını biliyoruz. Bunlardan Türkiye'de yapılmış olanlar da var. Ancak ortada bir uluslararası örgüt yok.

Ritleri bir yana bırakalım da simgesel derecelere, büyük localara gelelim. ABD'nde bir ara tüm eyaletlerin büyük lcalarını bir araya getiren bir fadarasyon kurulması girişimi olduğunu biliyorum. (Şimdi elimin altında ona ilişkin kaynak yok; bunlara bellekten yazıyorum. Bu nedenle de tarihini hatırlamıyorum.) Bu girişimin sonucu nedir? Fiyasko... Çünkü her büyük loca kendi müziğini kendi enstrümanıyla ve kendi partisyonuna göre calmak ister.

Dolayısıyla bir uluslararası mason örgütünden söz ettiğimizde bunun niteliği tüm büyük locaların ya da çok sayıda büyük locanrnın katıldığı, ortak ve yaptırımcı kararlar aldıkları, bir merkezi otoriter organ oluşturdukları tarzda bir orgaünizasyon olmamalı. Bu bağlamda Sayın Noah'ın kaygısını paylaşırım. Hatta böyle bir örgütün Masonluğun bütününe yarar değil zarar getireceğini öngörürüm. (Niçin zarar getireceği elbette ayrı bir konu.)

Ancak konu iletişim ve paylaşım niyetli uluslararası bir örgüt olursa konu değişir. Nitekim günümüzde böyle örgütler var. Böyle bir örgüt olmadan yapılan organizasyonlar da var. İşte Alpina Büyük Locası'nın 1921 yılında kuruluşuna önderlik ettiği Uluslararası Masonluk Birliği, masonik yazında kısa adıyla AMI böyle bir örgüt idi.

Ancak bu örgütün benimsediği birtakım ilkeler vardı. Örgüt üyelerinin de bu ilkelere uyması gerekiyordu. İşte bu örgütü İngiltere Birleşik büyük locası ile karşı karşıya getiren de bu ilkelerdi.

Sahi, öyle miydi? Yoksa bir başka neden mi vardı?

Bakalım ben bildiklerimi bu dizinin 3. bölümünde yazınca görebilecek miyiz!