Operatif Masonluk Neredeydi?

[ADAM]

Sayın Spock ortaya getirdiğimiz konuyu sürüklüyor. Bu çok güzel.

Ancak ben ona gelmeden önce Erwin konusunda ısrarlıyım. Onun hakkında hiç bilgi yok mu? Hiçbir şey yapmamış mı?

[Spock]

Erwin von Steinbach'ın mesleki becerilerine değinmeye gerek yok. Starzburg Katedralinin baş mimarlarından biri. Fakat bunun yanında Spekülatif Masonluk açısından önem arz eden bir takım faaliyetleri de olmuş. Onlara bakmak lazım.

1149 yılında Magdeburg, Würzburg, Speyer ve Strazburg'da Operatif Masonluk kapsamındaki ilk birlikler (sendikalar) kuruluyor. 1250 yılında da Köln'de ilk Hür Mason Büyük Locası kuruluyor. Bunu Starzburg, Viyana ve Bern'de kurulan diğer Büyük Localar izliyor. Bunların arasında Strazburg Büyük Locası diğerlerinin arasında Baş (Premier) Büyük Loca olarak kabul ediliyor. Köln Büyük Locası, Kuzey Almanya'daki tüm locaların bağlı olacakları büyük loca, Strazburg Büyük Locası ise, Güney Almanya'daki (Bavyera ve günümüz Fransa'sını içine alan bazı bölgeler de dahil) tüm locaların bağlı olacakları büyük loca olarak kabul ediliyor. Erwin von Steinbach, Starzburg Büyük Locasının büyük üstadı.

İlk Masonik kongre ise 1275 yılında Strazburg'da düzenleniyor. Düzenleyen kişi de Erwin von Steinbach. Bu kongre, günümüzdeki spekülatif masonlukça kullanılan bazı sembollerin ilk kez kullanıldığı an olması itibarıyla tarihi öneme sahip. Aşağıdaki şekil (Masonlar Arması - Arms of the Masons) bunlardan biri... Güneşin etrafına yerleştirilmiş 4 adet pergel.



Almanya'daki bu sistem hem kiliseden hem de Monarşiden destek alıyor. İmparator Maximilian bu zanaat ve localar sistemi üzerindeki koruyuculuğunu ilan ediyor. Hatta 1281 yılında Kral Birinci Rudolf, bir mason locasına üye olan ilk meslek-dışı (spekülatif) masonlardan biri oluyor.

EDIT: Yukarıdaki yazıda Loca yerine Lonca kelimesini kullanmıştım. Bunun sebebi, Operatif Masonluk'taki sistemin günümüz Spekülatif Masonluk sistemiyle karıştırılmasını önlemekti. Ancak daha sonra Lonca kelimesinin 15. yy Osmanlı kökenli olduğunu anlayıp, yukarıda geçen tüm Lonca'ları Loca olarak değiştirdim.

Ayrıca bilgileri şuradan derledim, kaynak olarak göstermekte yarar var: http://www.freemasons-freemasonry.com/freemasons_history_germany.html

[ADAM]

O arma çok daha sonraki bir tarihin ürünü. Nedeni üzerinde gerekirse dururuz.

Şunu bilmeli: Loca sözcüğü Spekülatif Masonluğa özgü değil. Spekülatif Masonluk onu operatif dediklerinden almış. Hatta çalmış mı demeli acaba? Fakat "büyük loca" sözcüğü üzerinde durulmalı. Bu önemli. Yoksa o da mı alıntı/çalıntı?

Onları da incelriz... Ancak önce şu Erwin von Steinbach ve Strasbourg birleşimi üzerinde biraz daha bilgi bulamaz mıyız?... Hepsi bukadarcık mı?

Belki masonik bilgi kaynaklarının yanı sıra Mimarlık Tarihini de biraz kurcalamak gerek.

[ADAM]

Ansikloperdik Mason Sözlüğü, Erwin von Steinbach ile ilgili hayli kısa bir bilgi veriyor:

"Erwin von Steinbach, mimarlık tarihinin en ünlü çehrelerinden biridir. Dünya çapında ünlü Strazburg Katedrali’nin mimarlarındandır. Yaşadığı dönemde, mason localarını düzenli bir organizasyon ve iş birliği altında toplamak amacıyla yaptığı girişimlerinden ötürü, yalnızca Alman ülkelerinde değil, hemen tüm Orta Avrupa’da, “Masonluğun büyük üstadı” olarak benimsenmiştir. Spekülatif Masonlukta “Gotik Yasalar” adıyla anılan Operatif Masonluk yasalarının düzenlenerek yürürlüğe girmesinin sağlanmasında önemli payı olmuştur."

Hayli kısa bir bilgi ama hayli önemli bir bilgi. Nitekim bu nedenle Sayın Spock'un sözünü ettiği 19. yüzyıl mason ansiklpedistlerinden Mackey Sabina von Steinbach'ı yüceltmişse de (neden olsanı, o da güzel aslında) sonradan Operatif Masonluk denilmiş olan Avrupa İnşaatçılık Mesleği ve Zanaatının örgütsel gelişim tarihçesi bakımından asıl önemli olan kişi Erwin von Steinbach ve 13. yüzyıl sonlarına doğru Avrupa'da Strasbourg cevresinde olup bitenler.

Önemli noktalar şunlar: 1- Erwin von Steinbach'a büyük üstat denilmiş olması; 2-Gotik Yasalar olgusunun başlangıcı.

Bu başlığa girerken söylemiştim, Anglosakson Masonluğu topluluğunda bu bilgilerin ortaya dökülmesi pek hoş karşılanmaz. Bunun nedeni belki daha sonra ortaya çıkacak. Şimdilik bilgileri gözden geçirmeyi sürdürelim.

(Bu arada bir not: Sakın Batı ülkelerindeki masonik yazarların kitaplarını öncelikli alarak bizim araştırmacı ve yazarlarımızı küçümsemeyin. Bunu Batılılar yeterince yapıyor zaten. Ancak onlar tarihe sadece kendi açılarından bakarken, bizimkiler objektif bir gözle bakıyor. Onlar bunun farkında bile değil. Zaten işlerine de gelmiyor.)
   
Söz, bu konuya ilgi gösteren diğer katılımcılarda... Buyrun.

[ADAM]

Bu başlık iki gündür ilgi bekliyor.

Nasıl devam edilebilir?

Şöyle: İlgilenen katılımcımız varsa, Strasbourg Yasaları ile bağlantılı bir başlık  arar. Yoksa Gotik yasalar başlığını arar. Orada Strasbourg düzenlemeleri bulur ve getirir.

Bu önemli.

Niçin örnemli?

Getirilsin de hele ondan sonra önemi üzerinde bir yorum yapalım.

[Spock]

Sn. ADAM güzel söyler de, Starzburg Yasaları ancak yabancı kaynaklarda var bulabildiğim kadarıyla ve bunları Türkçeleştirme işi epeyce zor ve zahmetli. Özeti burada var: http://www.freemasons-freemasonry.com/strasb.html

Bu yasalar Alman imparator ve kralları tarafından da onaylanmış ve korunmuş. Zaman içinde bazı değişiklikler de yapılmış. Zannedersem masonik yasa kapsamındaki tek doküman da Strazburg Yasaları değil. İngiliz ve İrlanda yasaları da mevcut (York, Halliwell/Regius, Matthew Cooke, Melrose, Dublin, Graham, vb... Bkz. http://en.wikipedia.org/wiki/Masonic_manuscripts ). Bunları tek tek incelemek ve Strazburg Yasaları ile karşılaştırmak ise başlı başına bir master veya doktora tez konusu olur. 

[ADAM]

Biz burada işi Sayın Spock'un dediği gibi ayrıntıya sokacak değilliz. Aslında Türkçe kaynaklarda bulunan basit ve özet bilgiler bize yeter.

Ancak yasalar ile eski belgeler konusunu birbirine karıştırmayalım. Örneğin Sayın Spock'un adını verdiği  o Halliwell/Regius, Matthew Cooke, Melrose, Dublin, Graham gibi nesneler eski elyazması belgeler. Bunların birçoğu elbette Operatif Masonluğun eski yasalarını da içeriyor. Regius ya da Halliwell Phillips El Yazması'nın tarihi geanellikle 1390 olarak verilir. Cooke El Yazması ise biraz daha sondaki bir tarihe endeksli. Dikkat edilirse bunların hepsi Britanya kaynaklı. Oysa biz şimde Strasbourg'dan başlayarak Avrupa kaynaklarından söz ediyoruz. Bu demek değildir ki Britanya kaynaklı eski belge ve yasalara gözlerimizi kapayalım. Öyle bir şey yok. Sadece şimdilik Strazbourg ile başmalarak Kıta Avrupası'na bir bakalım orada neler var.

Şimdi Sayın Spock madem Strasbourg Yasaları'nın tamamını bulmuş, -sanırım o yasalar 1460'lı yıllardaki bir tarihte  tarihli olmalı (ya da bu tarihe yakın) yani Strasbourg Katedrali'nin inşaatı artık bittikten sonra. Fakat o sıralarda Strasboug oparütif masonlar (ya da taş masonları - Steinmetzen) açısından Avrupa'da bir merkez olarak benimsenmiş durumda.

Sayın Spock ve/veya bir diğer katılımcımız bu konuyu azcık daha deşerek bizi bilgilendirmek istemez mi acaba?

 
 

[Spock]

Mademki konuya sadece Kıta Avrupası'ndaki gelişmeler ve Strazburg'un tabiri caizse "operatif masonluğun başkenti" olması açısından bakacağız, bu konuda bulabildiğim tek şey şu:

Strasbourg Masonik Kongresi: 1275 (Almanya)
Strasbourg Yasaları: 1459 (Almanya)
Torgau Yasaları: 1462 (Almanya)
Strasbourg Kardeşlik Kitabı: 1563 (Almanya)

Strazburg Yasaları her ne kadar 1459 tarihli olsa da, aslında 1275 yılındaki Strazburg Kongresi'nde alınan kararların evrilmesinden oluşturulduğu söylenmekte. Ne var ki, bu kongrede alınan kararlara dair yazılı hiçbir şey yok! Daha sonra Strazburg Yasaları da geliştirilerek/değişime uğratılarak önce Torgau Yasaları, sonra da Strasbourg Kardeşlik Kitabı oluşturulmuş. Bu Alman yasalarının hepsine birden verilen genel ad ise "Ratisbon Yasaları".

1681 yılında Strazburg Fransa tarafından işgal edildiği için, Ratisbon Yasalarının, Alman spekülatif masonluğu üzerine etkilerinin bir hayli az olduğu iddia edilmekte.

Bu konu hakkında başka bir şey bulamıyorum.

Fakat ben kişisel olarak şu düşünceye yönlendim... Seyahat eden operatif masonlar sayesinde, bir ülkede ortaya çıkan bir düzenleme/yasa, başka bir ülkede ortaya çıkan düzenleme/yasayı kuşkusuz etkilemekteydi. Bu sayede ortaya bir karışık sentez çıkmış olması bence çok olası görünmekte. Buradaki sentezden kastettiğim: a) Alman ve Britanya yasalarının birbirlerini etkilemiş olabilecekleri, b) Alman ve Britanya yasalarının diğer Avrupa ülkelerindeki yasaları etkilemiş olabilecekleri.

[ADAM]

Sayın Spock'un bu başlık altındaki çalışmaya çok güzel katkıları oldu.

Ancak bu kadarla alabileceğimizi sanmam.

Sorun şuradan kaynaklanıyor: Sonradan Oheratif Masonluk olarak adlandırılmış Orta Çağ sonları ve sonrasındaki Batı Avrupa (Britanya dahil) İnşaatçılık Mesleği ve Zanaatı'nın temel kurallarından biri, bu meslek ve zanaata ilişkin hiçbir şeyin yazılı hale getirilmemesiydi. Bu kural ya da tutumun belli birtakım gerekçeleri var; şimdi onlara girmeyelim. Bu nedenle o dönemlerdeki bu kuruma ilişkin pek bir bilgi ve belge bulunamıyor.

Bu kuralın tarihte bilinebildiği kadarıyla il kez Britanya'da, daha oğrusu İngiletere'de çiğnendiği biliniyor. Nitekim o nedenle, -birçoğu yok olmuş ve yok edilmiş olsa da- günümüze kadar gelebilmiş bazı eski elyazması belgeler var. Bunların arasında en eski tarihli olanı da şu ünlü Regius. Ancak Regius'un kapsamına akıldığında, bunun özgün olmayıp, daha eski tarihli bir başka (belki birkaç başka) belgeden kopyalanmış olduğu anlaşılıyor. (Bunu biz anlamıyoruz; bu işlerin uzmanları olan kişiler anlıyor.) 

Sonrasında yalnızca Britanya'da değil, Kıta Avrupası'nda da birtakım şeyler yazılmış. Günümüze kadar onlardan da gelebilmiş birkaç belge var.

Sayıh Spock, yaptığı araştırmada daha fazla bir şey bulamamış olduğundan yakınıyor. Bu durum  araştırmasını doğru yerde sürdürmemiş olmasından, doğru kaynaklara ulaşamamasından ileri gelmiş olabilir. Çünkü birtakım başka bilgiler var. Ayrıca bu araştırmayı salt masonik ortamda sürdürecek olursak edineceğimiz bilgiler sınırlı kalır. (Bunun da bir gerekçesi var; oraya geleceğiz.) Dolayısıyla, biraz da şu meslek ve zanaatın pratiğini bir yana bırakıp özellikle tasarımı üzerinde duran Mimarlık Tarihi üzerinde durulursa, belki oradan da bilgi kırpıntıları çıkar. Hepsi birleştirilince bir sentez elde edilebilir.

Moral bozmamak gerek. Şayet konuya önem veriliyorsa, araştırmayı sürdürelim.

 
 

   

[ADAM]

Şu anda sitemizde olması gereken, Masonluk ile bağlantılı iki konudan biri budur.

Bu iletinin amacı konuyu canlı tutmaktır.