Masonluğun Doğuş Tarihi Üzerine Soru

[abezethibou]

Sanırım masonluğu masonluğa benzer makülen tarikatlar tarihine bakarak çıkartabiliriz. Masonluğun temel özelliklerine bakalım...  Monoteist, Mimar gerekli, erkeklere özel, Işıkla bir sorunu var. Bu yapıya romada uyan yapı lejyonun içerisindeki SOL Invikato sayılabilir. Biliyoruz ki o dönemde politeist toplum hüküm sürüyor ama lejyonun içerisinde sadece güneş merkezli ışık tarikatı var. Sok güneş demektir. Bu açıdan Sol invikato bir nevi atenizimin roma ayağını oluşturuyor. Bence de masonluk sol invikatonun gül ve haç ile tam birliğinin meyvesi.

Işık ile ilişki ışık getireni aklımıza getirdiği oluyor. Işık getiren asli  orjini biliyorsunuz venüs şökenli ışık tanrısı luciferdir. Her ne kadar luciferyan gibi sol kol öğretilerin ahlaksal değerleri masonlarca yerilse de bu şiddetli düzeyde onemlidir. Sonuşta Irael Ragee de br masondur.

İnsanlık tarihini ise 4000 yıla götürmek ise tam saçmalıktır. Götürk abideleri daha eski örneğin..

[ADAM]

Bu başlık altındaki şu son iletiye bir yanıt yazacaktım; araya başka konular girdi, kaldı.

Fakat ben notumu almıştım; işte şimdi dönüyorum.

- Masonluğu masonluğa benzer tarikatlar tarihine bakarak falan çıkaramayız. Zaten öyle kategorize edilmiş bir tarih de yok bildiğim kadarıyla.

-   Monoteistlik Masonluğun temel özelliklerinden biri değildir.

-   Masonluk erkeklere özel değildir. O eskidendi. Kimi eskide kalmış olanlar öyle diyor ama günümüzde kadınlar da mason oluyor.

-   Masonluğun ışıkla bir sorunu yok. Işık, Masonlukta çok önem ve değer verilen bir simgedir.

-   Masonluk sol invikatonun (bu her ne ise, anlayamadım) gül ve haç ile tam birliğinin meyvesi falan değildir. Masonluk bambaşka bir şeydir. Kendi tanımı vardır. Böyle benzetmelerle tanımlanamaz.

-   Masonlarca lüciferan öğretiler (bu de her ne ise) verilmez. Masonluğun kendine özgü bir öğretisi vardır. Bu da çeşitli dinlerden, felsefelerden, dünya görüşlerinden, bilimlerden yararlanılarak ve tüm alımları hümanist bir kapsamda yoğurarak oluşturulmuştur.

- Iraal Regge masonmuş! Olabilir. Daha önce bu kişinin adını duymamıştım. Önemi neymiş acaba?

- İnsanlık tarihini 4000 yıla götürmek dene demek? Burada Masonlukta simgesel olarak tarihin M.Ö. 4000 yılından başlatılışından mı söz ediliyor acaba? Eğer o ise, aman efendim, o gerçek sayılan bir tarih değil, bir simgedir. Onunla anlatılması istenen bir kavram vardır. Simgesel düşünmezseniz, olmaz!

[neumann]

İnsanlık tarihini ise 4000 yıla götürmek ise tam saçmalıktır. Götürk abideleri daha eski örneğin..

Bu konuda bir soru işareti var tarihsel türkçe kitaplarda MÖ.4000 den önceki tarihlerden hep bahsedilir.Genel Tarih bilgisi çerçevesinde.
Ancak bu konu ile alakalı internetteki kaynaklara baktığımda yabancı kaynakların verdiği tarihlerle arada bir uyum yok.Belkide din öğesi daha belirgin olduğundan örneğin Hz.İbrahim in doğum yılı.Aynı konu hakkında vikipedi ve wikipedia siteleri bile ayrı tarihler veriyorlar.
Benim uzmanlık alanım değil ispatlarını bilen bir forum üyesi bizi aydınlatabilir bu konuda.

İnsanlık tarihini 4000 yıla götürmek dene demek? Burada Masonlukta simgesel olarak tarihin M.Ö. 4000 yılından başlatılışından mı söz ediliyor acaba? Eğer o ise, aman efendim, o gerçek sayılan bir tarih değil, bir simgedir. Onunla anlatılması istenen bir kavram vardır. Simgesel düşünmezseniz, olmaz!

Ben sayın ADAM ın forumda paylaşımları ve diğer bilgili üyelerin paylaşımları sonucunda M.Ö.4000 yılını İncilin o tarih olarak belirttiği olay olan İlk insanın dünyaya gelişi olarak aldım.M.Ö.4000 de ilk insanın gelip gelmediğini kesin bilmiyorum.Şu anki İncilin söylemlerine harfi harfine inanmışta değilim böyle bir gerekliliğin içinde de değilim ancak bu tarih ilk insanın gelişini sembolize ediyor bana göre(forumdaki görüşler doğrultsunda).Gerçi sembolün hiç bir zaman kesin bir anlamı olmaz masonlukta (forumdan anladığım) buna karşın belirttiğim sembolik ilintinin bir örnek teşkil edip edemeyeceğini sormak isterim.

[bilGe]

Bu başlık altındaki şu son iletiye bir yanıt yazacaktım; araya başka konular girdi, kaldı.

Fakat ben notumu almıştım; işte şimdi dönüyorum.

- Masonluğu masonluğa benzer tarikatlar tarihine bakarak falan çıkaramayız. Zaten öyle kategorize edilmiş bir tarih de yok bildiğim kadarıyla.

-   Monoteistlik Masonluğun temel özelliklerinden biri değildir.

-   Masonluk erkeklere özel değildir. O eskidendi. Kimi eskide kalmış olanlar öyle diyor ama günümüzde kadınlar da mason oluyor.

-   Masonluğun ışıkla bir sorunu yok. Işık, Masonlukta çok önem ve değer verilen bir simgedir.

-   Masonluk sol invikatonun (bu her ne ise, anlayamadım) gül ve haç ile tam birliğinin meyvesi falan değildir. Masonluk bambaşka bir şeydir. Kendi tanımı vardır. Böyle benzetmelerle tanımlanamaz.

-   Masonlarca lüciferan öğretiler (bu de her ne ise) verilmez. Masonluğun kendine özgü bir öğretisi vardır. Bu da çeşitli dinlerden, felsefelerden, dünya görüşlerinden, bilimlerden yararlanılarak ve tüm alımları hümanist bir kapsamda yoğurarak oluşturulmuştur.

- Iraal Regge masonmuş! Olabilir. Daha önce bu kişinin adını duymamıştım. Önemi neymiş acaba?

- İnsanlık tarihini 4000 yıla götürmek dene demek? Burada Masonlukta simgesel olarak tarihin M.Ö. 4000 yılından başlatılışından mı söz ediliyor acaba? Eğer o ise, aman efendim, o gerçek sayılan bir tarih değil, bir simgedir. Onunla anlatılması istenen bir kavram vardır. Simgesel düşünmezseniz, olmaz!

Forumda böyle bir yazı da mevcut;


'Her ne kadar Masonik birer topluluk olarak gecse ve Masonlar ile baglantilari olsada, bayanlardan olusan hicbir toplulugun uyeleri Mason degildir.'

[abezethibou]

sayın Adam.

Masonluğun tarihine ilişkin  baktığımız gördğümüz şey en azından kendi yayınlarında SOL INVICATO olarak geçer. Bilinen masonluk benzeri ve masonluk öncesi ilk kurumlardan biridir. Masonluk tarihi ile ilgili tesviyedeki kimi aleni yayınlarda da bu teori göz onune alınmakta. Masonluk tarihi ile ilgili kimi makaleler SOL INVICATO'ya dayanmaktadır. Bu yapı Roma lejyonunda görüldü. Lejyondaki kimi erkek üyeler bir klik oluşturdular. Bu klik bizim şuan bildiğimiz anlamda hermetic ve masonik anlamda yorumlanabilecek öğretiler barındırır. (Örneğin erkek üyeler olur, rutuel ile tekris olurlar, helenistik hermetizmi savunurlar) Bu açılardan bakıldığında tarihi bu noktaya dayandırmak gerekmekte sanırım.  Tabi bu bir spekülasyon fakat en eski benzer kurum bu olsa gerek. Tesviyenin sayılarını okursanız aynı şeyi orada da görebilirsiniz.

Monotheizm masonluğun tarihinde önemlidir. Şuan dünyada yer alan yeni oluşumlardan bahsetmiyorum. Sizin kişisel görüşünüş ilişkili olmalığı yönünde fakat tarihsel olarak daha yeni olan bir bakış açısını tutup da temel özellik değildir demek doğru olmaz. Masonluğun yeni yorumlamaları tarihi noktasında kapsam dışı kalır sanırım. Ayrıca bahsettiğiniz monoteist olmayan ve kırmızı ile altını çizdiğiniz yeni mason görüşeri tarihi ile ilişkili olmadığı gibi ortodoks bakış açısına göre anca olsa olsa masonluğa benzer tarikat (paramasonik) olmuş olur. Sol invikatoya masonluğa benzer demek nasıl olamayacaksa (Tarihsel olarak eski olan şeye benzeyebilirsiniz. Yani Masonluk Sol invikatoya benzeyebilir, ama sol invikato masonluğa benzeyemez aynı şekilde kadın masonlukğu da masonluğa benzeyebilir masonluk kadın masonluğuna benzeyemez benzer ilişkisi söz konusu)

Masonluğun ışıkla bir sorunu tabiki de vardır. Işık önemli bir simgedir. Sürekli ışık verilir.  Işık getiren kelimesini açıklamak gerekir. Işık getiren kelimesini hemen de nasıl yanlış anladının kenan mitolojisindeki gün yıldızı (venus) den bahsetmiyorum. Işık getiren anlamında bu Işık getirenin yolundan, Işığın bekçisi demektir. Işığın sizi aydınlatması kelimesi de budur.

Israel Regardie'yi tanımamanıza üzüldüm. Googleda yazınca hemen cıkıyor (Soy adını yazarken klavyem teklemiş) Bence dünyadaki 5-10 önemli ocultistten biri. Tabi bu durumda masonluk olsa olsa işin egzoterik kısmı olarak kalabilir.

Kuzum herşeyi simgesel yaptınız .. Mö 4000 şu şekilde hesaplanan bir rakkamdır. Hebri takvimi vardır. Eski ahit çok güzel bir şekilde kim kaç yıl kaç gün falan yaşadı hepsini yazar. 1 Nisan 0 tarihi Adam'ın var olduğu günü gösterir. (Nisan ilk ay oluyor bizim nisan değil biz grogorian takvimi kullanıyoruz) O tarih de bizim takvimimizde de MÖ 4026 yi elde edersininiz Genesis 1:1 bu tarih ile başlar. Aslında 4 takvim var ama gün hesabı farklı (Artık yıllar vs) Ama hep MÖ4026 yı bulursunuz. Simgesel birşey değil. Masonluk simgesel olarak MÖ 4000 ile başlamaz. Daha ilk doğan seth bile dünyaya gelmemiştir. Tapınağın orada rüzgarlar esmektedir... Simgesel olarak bu tarih ilk tapınağın kurulması ise (Süleyman tapınağı) MÖ 1034 tarihini elde edersiniz.  Simgesel düşünüp MÖ 4000ni nasıl elde ettiniz birde siz anlatın anlayalım. Zaten krallar 1 de bu tapınağın eni boyu duvarın genişliği yüksekliği avlunun şekli yazıyor.

[ADAM]

Her yazıya yanıt vermek gerekmiyor ama Sayın abezethibou’nun yazdıkları üzerine birkaç söz edelim.

Önce şu Sol Invicato… Bu terim hiçbir masonik sözlük ve ansiklopedide geçmiyor. Benim okuduğum Türkçe, İngilizce, Fransızca kitaplarında da yok. Nerede var?

Masonluk, birçok niteliği bakımından tarihteki birçok kuruma benzeştirilebilir elbette. Ancak masonlar Sol Invicato adlı bir kurum ile benzeştirme yapmamış hiç. (Sanırım burada Roma’nın Güneş tanrısından söz edilmekte ama bunun da antik kültler dışında Masonluk ile bir bağlantısı yok.)

Demek Israel Regadie bir okültistmiş… Peki. O zaman masonlukla bağlantısı nereden çıkıyor? Masonluk okültistleri pek barındırmaz. Daha doğrusu okültistler Masonlukta pek barınamaz. Pek ünlü Aleister Crawley’in barınamamış olduğu gibi… Acaba bu Israel Regardie’nin kurmuş olduğu bir paramasonik örgüt var da bağlantı oradan mı geliyor zincirin diğer halkası olarak?

Bana göre Masonluk’taki ışık, bilimdir, akıldır, erdemdir, bilgeliktir. Yoksa size göre başka bir şey midir? Ben Masonluk’tan söz ediyorum. siz başka bir şeyi masonluk ile karıştırıyor olmayasınız!

Monoteizm, Masonluğun tarihinde elbette vardır. Zaten günümüzün masonluğu deist bir görüşle kurulmuştur. Ancak Masonluk zaman içinde bunun üzerine yükselmiştir ve kendisini dinlerden bağımsız kılmıştır. Masonluğun tarihinden söz etmekle bugününden söz etmek aynı şey değil. Kuşkusuz Masonluğu anlamak, bilmek için tarihini de bilmek gerekiyor. Üstelik uydurulmuş tarihini değim, resmi olmayan asıl tarihini. Fakat bizim için önemli olan Msonluğun bugünkü nitelikleridir, dünkü değil.

Tarihsel başlangıç bakımından M.Ö. 4000 rakamının karşılığı Anno Lucis’tir. Ben bunun simgesel anlamını burada irdelemek istemem. Ancak bu konu öyle Tevrat gelenekleriyle, Tekvin’deki öykülerle çözümlenecek gibi değildir. O öyküler Masonluğun öğretisine girseydi belki alegorik değer taşıyabilirdi. Ha, belki girmiştir; bizim kapsamını pek iyi bilmediğimiz bir diğer mason ritinde (örneğin Mizraim-Memfis’te) vardır belki. Bunu varsayımsal Süleyman Tapınağı’nın Tevrat'ta anlatılan muğlak ölçüleriyle karşılaştırmak, kusura bakmayın ama güvenilemez bir kitap üzerine kurulu rakamsal spekülasyonlardan bir diğeri oluyor ancak.

Buradaki yazıların başlığı: Masonluğun doğuş tarihi.

Masonluğun doğuş tarihi 1717’dir.

Doğduğu yer Londra’dır.

Çıplak ve zayıf doğmuş, üzerine Avrupa'da Orta Çağ sonrasının yıpreanmış olan geleneksel bina inşaatçılığı meslek ve zanaat, orası burasıı biraz örülüp yamalanarak giydirilmiştir. İç çamaşırı farklıdır.

Anası George Payne, babası Jean Théophile Désaguliers’dir. Büyükbabası Christopher Wren, büyükannesi Isaac Newton’dur. (Aile ağacına devam edip köke doğru ilerlemek olanağı vardır.)

[abezethibou]

Sayın Adam;

Scotch Rite Masonry Illustrated Part 2 the Complete Ritual of the Ancient and Accepted Scotish Rite adlı eserde bulabilirsiniz.  Bu kitabın 40 nolu bölümünde seremoni izah edilirken değiniliyor. Birde A History of Northumberland, in Three Parts: General history of the country adlı esere bakabilirsiniz.Ama bu eserler sizi kesmedi ise Albert Pike'nin Morals and Dogma eseri 28inci bölümü de olabilir. Deo-Soli invicto Mithrae kültü bildiğiniz sol ivicato oluyor. Tabi bu benim sipekülasyonum.


Israel Regadie konusunu sizin ile tartışmayacağım. Dediğiniz olsun. Ama araştırmamışsınız gibi geldi.

Farklı şey algılıyor olabiliriz. Siz egzoterik manalar ile algılayıp sonra sembol bu çok derin demeyi seviyorsunuz. Egzoterik olarak da ezoterik olarak da bilim demek ok. Konunun başlığı masonluğun tarihi olduğuna göre siz bu anki durumunu tartıştığınıza göre denecek birşey yok. Zaman çizgisinde sizin için şuan sanırım eski stotusunun yerine geçiyor. Gözünüzü seveyim başlığa bakın konu tarihçesi. Şuanki durumunu değerlendirmiyoruz gibi bir durum var. Nasıl doğdu diyoruz. Bu durumda bugunkü durumu tabiki önemli ama başlık dünü ile ilgili. O nedenle monoteist. Siz diyeceksiniz ki şuanki durumu deist. Ama eski versiyonu monotheist bu da gerçek. Bu esnada deist mi monotheistmi değil akılcı demek daha güzel.

M.Ö 4000 anno Lucis deil Anno Dominidir. Anno Lucis anno dominiden önceki çağa verilen addır. yani ışığın çağı. Kısaca Anno Lucisde dominus denen durum yoktur. MÖ4026da anno domini olur. Simgesel anlamını bilmem ama olay şu Anno Lucis sadece ışığın olduğu daha dünyanın var olmadığı çağa verilen isimdir. DÜnya olmadığı için Aden falan da yoktur dümdüz sadece ışık vardır.


Masonluğun doğuş tarihi resmi olarak tabi ki de 1717’dir. Doğduğu yer Londra’dır. Bunda tartışmıyorum. Bahsettiğimiz etkiler masonluğu masonluk yapan şeylerdir. Daha doğrusu protomason demek daha doğru. Royal Society tanımınıza katılıyorum. Newton ve elma hikayesini size saatlece ne denli masonik olduğu konusunda konuşabiliriz ama biz gene de burada masonluğun tarihçesinden bahsediyoruz spekülatif masonluktan değil. Spekülatif masonluk sadece bir adım.

[ADAM]

Sayın Abezethibou doğrudan bana hitaben Masonluğun tarihi üzerine bir ders vermiş.

Teşekkür ederim. Okudum. Yararlandım.

Ancak siz bana hitap etmiş oluşuna bakmayın. Ikuyun. Öğrenir, yararlanırsınız.

Bundan sonra forumda Masonluğun tarihini anlatmayı sürdürür umarım. İlgi duyanlardan hepimiz okur, öğrenir, yararlanırız.

Sevgiler.

[abezethibou]

Çok naziksiniz sayın Adam nezaketinizle ezildim. Bugun çok güzel bir gün yaklaşık yarım gündür evli bir insanım (Bunu neden belirttim bilmiyorum sevinçten olsa gerek) Benim şahsınıza ders verecek bir durumum ve öyle bir niyetim yok. üslubum öyle anlaşıldıysa lütfen mazur görünüz sayın Adam. Belirttiğim gibi benim sipekülasyonlarım ve manipilasyonlarım bunlar yoksa kabul edilmiş bir dikstürden tabiiki de bahsetmemekteyiz. Dialoğu bir kenara bırakır genele yazıyor olursak şunu söyleyebiliriz kısacası.

Ortaçağ ve ilk çağda batı ezoterizmi önemli adımlar atmıştır. Bu ezoterik yaklaşımlar ritleri ve fikirleri ile sabit ve benzer kurallar ortaya atmıştır. Batı ezoterizmi her daim çeşitli filozoflardan etkilenmiştir. Özellikle ilk çağ filozoflarının Idealar üzerindei görüşleri bunu şekillendirmiştir. Pisagoras ve Platon fikirleri daha sonraları yeni platonculuk ile de pekişerek pek çok ezoterik ve egzoterik organizasyonun vuku bulmasına sebep olmuştur. Mason locaları spekülatif masonluğa geçiş dönemini yaşarken tarihsel bu mirası da bünyesine birebir almıştır. Bu nedenle kurumsal masonluktan yıllar önce de 17nci yüzyıl masonluğuna birebir benzer organizasyonlar bulmak mümkün olmaktadır. Bu premasonik yapılara masonluk dayandırılabilir. Tarihçe buradan başlatılabilir. Bu tarihçe resmi bir tarihçe değildir. Ama masonluğun gökten zembille indiğini düşünmek yanlış olacaktır. İlk dönem masonluğunun kuralları ve yaklaşımları bu dönemde de birebir devam etmektedir, lakin masonik görüş bu noktada üç aşamadan geçmiştir. Bunlar kısaca din dahili monoteizm, din harici monoteizm (deizm) ve din harici septisizm (agnostizm). Tüm bu dönemleri ile birlikte masonluk her daim akılcılık, irfan dahilinde organize olmuştur.

Görüşlerim kısaca bunlardır

[ADAM]

Sayın Abezethibou’ya mutluluklar dileyerek başlayayım. (Bu adı biraz basitleştirme olanağı yok mu? Yazılması çok zor oluyor.)

Başlayayım dedim ama aslında yazacak çok şey yok. Çünkü Sayın Abezethibou zaten bu konuda söylenmesi gerekeni bir başka biçimde ortaya koymuş durumda. Nitekim ondan ötürüdür ki günümüzün Masonluğunda birçok alıntı ya da esinlenme var, ayrı ritler var, ve bir tarihçeden söz edilince bunun başlangıcı bir türlü belirlenemiyor; altı bin yıl öncesine kadar uzandırılıyor.

Sorun şu ki, onların tümü, ayırımsız olarak “Masonluk” denilerek nitelenebilir mi acaba?

Kimi mason kuruluşları bundan pek hoşlanmıyor. Masonluğun tarihsel geçmişini sonradan Operatif masonluk adı verilmiş olan Orta Çağ ve sonrası Avrupa geleneksel bina inşaatı meslek ve zanaatına bağlamayı yeğliyor. Oysa öte yanda biliyoruz ki 1717 yılında ilk çağdaş mason örgütü kurulurken o meslek ve zanaat sadece bir kılıf ı-olarak kullanılmıştı. Asıl aynı amaçla Royal Society’nin kullanılması eğilimi daha güçlüydü ama onu başarma olanağı bulunamamıştı. Berikini de başarmak için 15 yıl önceki bir girişimden sonuç alınamamıştı.

Tüm bunlara bakılınca, o tarihlerde ilk çağdaş mason örgütünü kuranların ortaya bir göstermelik amaç koydukları ama bu işin gerisinde bambaşka bir politik amaç peşinde oldukları açıkça anlaşılıyor. Ancak onun ne olduğunu o tarihlerde anlama olanağı yoktu ne hariciler ne de işin içindeki masonların büyük çoğunluğu için. Zaten o yüzden başarısızlığa uğradı o girişim ve 20 yıl kadar sonra bu kez Fransa’da denendi.

Bütün bunları ancak şundan 50 yıl kadar önce bulunmuş belgelere dayanarak söyleyebildiğimiz içindi ki, bundan önce 250 yıl kadar bir süre boyunca Masonluğun uydurmaca resmi tarihine gerçek diye inanılarak bugünlere kadar gelindi. İşte o uydurmaca (kılıf) tarihin gerçek olduğu inancı bugün bile sürdürülüyor dünya yüzündeki Masonluğun büyük çoğunluğunda.

Konu böyle olunca, günümüzdeki Masonluğun o ilk dönemlerindeki tarihçesinin kapsamına 17. yüzyıl ortalarında Rozkrua (Rosae Crucis) örgütlenmesini yerleştirmek, onu da Masonluktan saymak olanaklıdır. Nitekim Sayın Abezethibou işte bundan söz ediyor. Daha önceki tarihlere gideriz; Masonluğun öğretisel kapsamının tarihsel dönemdeki kökleri bakımından başka dinsel ya da ezoterik kurumlar, düşünsel akımlar da buluruz.

Bunların hepsini de Masonluktan sayacak olursak, işi iyice abartmış, çığından çıkarmış oluruz.

Bu benzeştirmeyi yaparken, tarihsel kökeni acaba hangi açıdan almak gerek? Örgütlenme ve yönetim biçimi yani kurumsal açıdan mı, yoksa ezoterik ortamda uygulanan ritüelin biçimsel değil de düşünsel kapsamı yani öğreti açısından mı?

Örgütlenme ve yönetim biçiminden alınırsa Roma Kolejlerinde çakılıp kalınır. Üstelik bunun öncesi de olmaz, sonrası da.

Öğreti açısından alınırsa bir başka sorun var. Masonluğun belli bir ritini (hepsinin farklı yönleri var) ya da sadece simgesel derecelerini alsak… Oradan bir öğreti tutamı, daha doğrusu bir çiltim seçsek… Sonra bunun kökenini arasak… Bunun şu tarihsel kurum, ekol ya da akımdan alıntı ya da esin olduğunu söyleyebilir miyiz?...

Söyleyebileceklerimiz olacaktır. Fakat bir oradan bir öteki yandan, damdan çardaktan. Hiçbirinin ağlantısı bütünlüğü yok. Bunlar Masonluğun kendine özgü öğretisi kapsamında bütünlenmiş.

Dolayısıyla şöyle bir sonuç çıkacak:

Masonluk bunlardan hiçbiri ama aynı zamanda bunların hepsi.

Peki o zaman Masonluğun doğuş tarihi???

Siz nasıl diyorsanız öyle. Masonlara göre M.Ö. 4000; anlayabildiyseniz niçin öyle olduğunu.